Danh Xưng Trong Giáo Hội Công Giáo

BÀI GÓP Ý - CHO RỘNG ĐƯỜNG DƯ LUẬN

* G.S. Xuân Vũ TRẦN ĐÌNH NGỌC

Tôi vùa đọc xong bài “Hãy mở mắt ra” của LM. A , đáp lại mấy điểm trong bài “Hãy mở mắt ra” của LM. B mà chúng tôi tránh nêu tên cả hai để bạn đọc có sự phê phán khách quan hơn.

Đại khái LM. B khuyên giáo dân rằng: ”Hãy mở mắt ra coi Phật tử, họ không qui định trong Văn hiến của họ mà từ trên xuống dưới đều gọi các vị tăng là “Thầy” xưng “con”, ngay cả với những trí thức khoa bảng đứng khoanh tay lễ phép xưng hô với những vị tăng trẻ tuổi.”

Thưa LM. B , chúng tôi không cần lấy ai làm gương mẫu cho chúng tôi cả. Với những gì thâu thập được trong suốt cuộc đời, với lý trí biết cái nào sai, cái nào đúng, với sách vở, học hành hỗ trợ, chúng tôi - những giáo dân đã trưởng thành - biết phải làm gì và không nên làm gì. Phật tử, như mọi người khác, có người đúng, có người sai, có người tốt, có kẻ xấu, có người làm rạng danh Phật giáo đồ, trái lại có kẻ để lại tiếng xấu cho đồng đạo đến muôn đời. Người Công giáo cũng thế và cả các Linh Mục, Phó tế, Thượng tọa, Đại đức, Ni cô, Nữ tu, tất cả đều phải xét đoán riêng biệt, không thể suy luận “cá mè một lứa” một cách bao gồm như vậy được.

Ngày xưa, chính cá nhân người đang viết những dòng này, gọi bố tôi là “thầy” (master) vì được chỉ dẫn gọi như thế. Giờ này, có đề cập đến bố, tôi vẫn có thói quen gọi là ‘Thầy tôi”. Thầy, như thời bố tôi, là ông thầy dạy học, gọi bố là thầy vì bố khai tâm cho mình, chỉ vẽ điều hay lẽ phải cho mình từ khi còn thơ ấu. Trẻ con gọi bố là thầy ở thành phố và một ít miền quê, cũng có nghĩa người bố đó có chữ nghĩa, có học hành, có thể chỉ vẽ cho con cái hoặc con hàng xóm biết nghĩa lý Thánh hiền mà lúc đó là đạo Nho. Ở làng tôi, một nông dân chỉ biết cày cuốc, không dám dạy con gọi mình là “thầy” bởi lý lẽ đã nói trên.

Theo ngu ý, Phật tử gọi các vị tăng là “thầy” cũng ở cái nghĩa thầy dạy (master), thầy khai tâm, dẫn dắt mình ra khỏi chốn vô minh. Gọi “thầy” xưng “tôi” rất bình thường, không cần phải đắn đo. Tuy nhiên, có những Phật tử vì kính trọng bậc chân tu, gọi thầy, xưng con cũng chẳng sao, như trường hợp Phật tử trẻ tuổi mà vị tăng lại đã lớn tuổi đáng tuổi cha, chú, ông nội, ông ngoại. Lại cũng tùy theo thái độ của vị tăng khi người đối thoại xưng “tôi”. Riêng tôi, khi tôi nói chuyện với một số Hòa thượng, Thượng tọa, tôi xưng “tôi”, tôi không thấy các vị này tỏ ra khó chịu. Nhưng đó chỉ là một số, còn những vị Hòa thượng, Thượng tọa khác, tôi không biết.

Nhưng cũng cá nhân tôi, nếu xưng “tôi” với nhiều Linh mục, tôi thấy rõ sự khó chịu.

Chữ “Thầy” như giải thìch sơ lược ở trên, còn chữ “Cha” thì sao?

Nó bắt nguồn từ chữ “père” = cha, từ khi người Pháp sang xâm chiếm Việt Nam, từ khi Gia Long Nguyễn Ánh trao Hoàng tử Cảnh cho Giám Mục Bá đa Lộc làm con tin, đem về Pháp xin với vua nước Pháp giúp súng ống, quân lính cho Gia Long để ông diệt nhà Tây Sơn, Quang Trung đại đế.

Người Pháp gọi LM là “père” cũng như người Mỹ, “father”, nên người Công giáo VN, nhất là giới giáo sĩ, đa phần là các cố Tây ban Nha, Pháp, Bồ đào Nha...dùng khái niệm đó mà gọi LM là “cha”. Tiếng “cha” trọng hơn tiếng “thầy” một bực vì “Cha” là người, cùng với mẹ, sinh ra mình. Dù ngụy biện cách nào chăng nữa, khi gọi một người không sinh ra mình là “cha”- ngoại trừ Cha trên trời, Đấng Thượng Đế - danh từ mình gọi phụ thân mình, nhiềù người, đặc biệt những vị cao niên, cũng thấy khó chịu, nhất là với những LM chỉ đáng tuổi con, cháu.

Nhiều cụ già đã móm mém, 70, 80, 90 vẫn cứ xưng con với Linh mục vừa chịu chức, 28-30 tuổi đầu chỉ đáng cháu nội, cháu ngoại. Sự xưng hô ấy với nhiều gia đình có Linh mục, cũng đi vào gia đình. Tôi đã thấy một số ông cố, bà cố đã gọi con mình là “cha” và xưng “con” dễ dàng. Tôi thật ngạc nhiên và phải suy nghĩ về cách xưng hô của người Việt Nam ta. Nếu tôi là vị LM, với các vị cao niên, tôi đã thấy chướng đừng nói là cha mẹ.

Chắc nhiều người trong chúng ta còn nhớ câu này trong Thánh kinh:”Bay không được gọi ai là Cha, ngoại trừ Cha bay trên trời.(Mt 23:8-10)” Người viết xin phép thêm:”Và người đàn ông đã sinh ra thân thể bay”. Luôn luôn nhớ rằng chúng tôi giữ đạo với Chúa, LM chỉ là người giúp đỡ, hướng dẫn vì ngoài thánh chức LM, LM cũng là một giáo dân trước đã.

(Ngoài ra cũng nên để ý, tiếng “father” người Mỹ dùng để gọi LM là rất chung, trẻ em còn một danh từ khác để gọi cha mình là “Daddy, gọi tắt là Dad, (tiếng Pháp: papa) mà người giáo dân không bao giờ dùng Daddy để gọi LM. Tự điển Webster’s New World Dictionary giải thích chữ father như sau: 1- a male parent 2- God 3- an ancestor 4- an originator, founder or inventor 5- a christian priest: used esp. as a title)

Nhiều nơi ở VN hiện nay không có LM, giáo dân vẫn giữ đạo đàng hoàng. Họ đạo của tôi ở Trà Lũ là một. Chẳng những vậy, nghèo khổ cực nhọc như thế, một ngày cày cấy quần quật chỉ được khoảng 25cents USD, lại bị cấm đoán, trù dập khi tỏ ra sùng đạo, mà vẫn cùng với chúng tôi ở hải ngoại gửi tiền về phụ giúp, giáo dân đã hi sinh giờ nghỉ cả hai, ba năm trời, cất lại một ngôi thánh đường khang trang chứa được dăm trăm người với chân móng bằng bê-tông cốt sắt để thay thế ngôi nhà thờ bằng gỗ lim cất từ thời thầy tôi còn là một thanh niên, đến nay đã sắp sụm hoàn toàn. Bây giờ, người trong họ đạo báo cho tôi biết, một, hai tháng may ra mới có LM về dâng lễ một lần.

Mới đây, Tổng Giám mục Sean O’Maley, Tổng giáo phận Boston - người thay thế Hồng Y Bernard Law – đã cho “thả nổi” 65 giáo xứ, nghĩa là không có Linh mục phục vụ vì tiền hết, LM cũng không. Những giáo dân 65 giáo xứ này bỏ đạo cả sao ?

Điều đó chứng tỏ không cần phải có LM mới thờ phượng Chúa, giữ đạo được. “Đạo tại tâm” luôn luôn đúng. LM làm thăng hoa cuộc sống đạo chứ không phải một bức thiết, không có không được. Có Linh mục đó mà giữ đạo hời hợt thì cũng như không. Nhưng nếu có LM luôn luôn túc trực, thì chắc chắn việc thờ phượng phải tốt hơn nhiều rồi. Ấy là ở Việt Nam. Còn ở Pháp, ở Ý, như tôi đã chứng kiến từ năm 1972, nhà thờ rất nhiều, LM dâng lễ bên trên chỉ có 5, 7 cụ cao niên quì bên dưới. Tuyệt nhiên không bao giờ thấy một anh thanh niên, chị thanh nữ. Vậy có phải luôn luôn LM làm cho người ta tốt hơn lên đâu. Chính ở Việt Nam hiện nay, những nơi không có LM lại là những nơi giáo dân kiên trì với đức Tin và sống chết với đức Tin mạnh mẽ nhất.

Xin đừng ngụy biện như LM. B. rằng, LM là người đã sinh ra các tín đồ cho giáo hội nên phải gọi là Cha. Có nhiều LM không sinh sản tín đồ, mà còn làm gương mù cho tín đồ bỏ Chúa, vậy tại sao cũng cứ phải gọi các LM đó là “cha”? Rất nhiều LM tốt lành, làm đủ bổn phận, đáng kính - tôi rất ít dùng chữ “thánh thiện” - nhưng cũng không thiếu LM tì vết như mấy ngàn LM trong những vụ xâm hại tình dục mới phanh phui đây, và còn nhiều LM chưa bị phanh phui hay chỉ có Chúa biết “Dieu seul le sait” , những giáo sĩ này so với các giáo dân bình thường như chúng tôi, còn thua xa về phẩm hạnh, vậy cứ phải một điều “cha” hai điều “con” rồi nhìn lại không thấy mắc cở sao?

Người viết có cảm tưởng LM B “quyết ăn thua đủ” để giữ hai tiếng “cha, con” cho Linh Mục. Gọi là “cha” đấy nhưng lòng không kính trọng thì có ích gì ? Một LM xưa ở xứ Tân Phú (Bà Quẹo) tôi miễn nêu tên, khi tôi nói chuyện với Giám Mục Trần Thanh Khâm, Giám mục Phó Sàigon về LM này khi tình cờ Giám mục và tôi đề cập đến xứ Tân Phú, vị Giám mục cũng lắc đầu. Giám mục Trần thanh Khâm còn nói với tôi nhiều điều khác nhưng phạm vi bài này không cho phép đề cập. Phải sâu sắc và khiêm nhường ra, người viết trộm nghĩ, LM B cứ nói, “danh từ thì nhằm nhò gì, quí vị muốn gọi chúng tôi là gì không quan trọng, mà quan trọng là chúng tôi có làm hết sứ mệnh khó khăn Chúa và Giáo hội giao phó hay không ?”

Đúng ra, như thiển ý người viết, các Hồng Y, các Giám mục, Linh Mục Việt Nam – như một bài báo trên Nguyệt báo Nhận Định cách đây 25 năm xuất bản tại Quận Cam, CA, người viết đã trình bày - rằng, các vị này nên tự phát ngôn trước, ngay cả trên tòa giảng:” Từ nay, xin anh chị em gọi chúng tôi theo phẩm tước, thí dụ Kính thưa Tổng Giám Mục, Kính thưa Giám Mục. thưa Linh Mục và chỉ xưng “tôi”. Những thanh thiếu niên, có thể xưng “con” tùy ý nhưng các vị cao niên, ngang tuổi với vị giáo sĩ đang đối thoại trở lên, chỉ nên xưng “tôi”. TD: Thưa Linh Mục, tôi muốn xin LM cho gặp để nói về việc làm phép nhà. Tôi xin được hỏi; hôm nay giờ nào LM về lại nhà xứ ? vv...và vv...

Khi các vị giáo sĩ “cho phép” như vậy, tín hữu hay giáo dân - chứ không phải con chiên - sẽ mạnh dạn bỏ “hủ tục” vì sự xưng hô như thế, đã ăn vào xương tủy người giáo dân từ mấy trăm năm rồi. Như ngày xưa, hồi tôi dăm, bảy tuổi, mọi người giáo dân từ già đến trẻ đều phải”xin phép (mới được) lậy cha”, một điều nghĩ lại quả là kỳ cục.

Những di sản của các cố Tây, cố Bồ đào Nha, cố Y-pha-nho... nên được “chôn” theo các cố cho hợp trào lưu. Giáo dân kính trọng LM không vì cách xưng hô mà vì tư cách, đạo đức, cách ứng xử, tinh thần vị tha, sự hiểu biết, đức khôn ngoan, đức khiêm nhường của các Linh mục. LM được các người hiểu biết quí trọng mới đáng hãnh diện chứ đám giáo dân ít học, vô học, bảo sao nghe vậy, chỉ biết xin phép lậy, nào có hãnh diện gì ?

Cũng xin nhắc lại cho đầy đủ, hơn ba thế kỷ trôi qua đi, chúng ta vẫn đọc các kinh với nhân xưng đại danh tự thứ nhất là “tôi”, không có trở ngại, ngay cả với Đấng Thượng Đế:

“Lậy Cha chúng tôi ở trên trời...” “Tôi tin kính Đức Chúa Trời là Cha phép tắc vô cùng...” “Thánh Maria Đức Mẹ Chúa Trời cầu cho chúng tôi...” vv...và vv...

Nào có vô lễ đâu ? Huống hồ là với một thụ tạo như mình , dù có chức Linh mục. Quan niệm từ rất xa xưa: ”Linh mục là một đấng Kitô khác (Alter Christus)”, ngày nay chính nhiều giáo sĩ cũng nói, nó đã lỗi thời, không nên duy trì.

Ngoài ra cũng bàn thêm một chút. Danh từ Linh mục, Giám mục, rất có ý nghĩa. Chúng tôi khỏi phải dài dòng. Nhưng danh từ “Hồng Y”, chỉ có nghĩa là “áo đỏ”, nó không nói lên cái gì mặc dù dịch từ tiếng “Cardinal” sang. Nhiều người ngoài CG – nên gọi là Thiên Chúa giáo, hay Kitô giáo đúng hơn – không hiểu tại sao Đức Cha lại lớn hơn Đức Ông, người ta nghĩ rằng ông sinh ra cha thì Đức Ông phải lớn hơn Đức Cha mới thuận.

Chẳng qua dùng cho xong việc vì chẳng còn cách gì hơn để dịch tiếng “monsignor”. Tại sao ta không dùng “Linh Mục Niên trưởng” vừa khiêm nhường vừa hợp lý thay vì Đức Ông, nghe lố bịch và không hợp lý ? Đức Ông, người ta cứ nghĩ là ngang hàng với Đức Bà ( Maria). Đức Ông, Đức Bà, những danh từ “chết người” nhưng cứ để dùng muôn đời không thay đổi.


-“Hôm nay anh chị đi lễ nhà thờ nào?”

- “Dạ, chúng tôi đi lễ nhà thờ Đức Bà”

Vừa trả lời xong thì gặp một “Đức ông”người trần mắt thịt.

- “Ủa, Đức ông của anh ngang hàng với Đức Bà Maria, Mẹ Thiên Chúa?”

Thật là một sự phạm thượng hãi hùng!

Các thày lý đoán đã chịu chức bốn, chức sáu xưa kia gọi là “Cụ Bốn” “Cụ Sáu” như cụ Sáu Trần Lục, Phát Diệm làm nhiều người không hiểu, “cụ” sao còn trẻ quá thế, chưa đến ba mươi tuổi? Thì ra chỉ dùng mọi từ trọng vọng để chỉ nhà tu dù nó có vô lý, nữ tu không gọi lại phải gọi là “dì phước”, đó là chị hoặc em mẹ mình. Còn gọi “Sơ” (Soeur = chị, em), nó lại không phải Việt ngữ. Tiếng Nữ tu quá đẹp mà không chịu thì còn tiếng nào hơn ?

Từ “Đức Thánh Cha” cũng không chỉnh. Theo dòng tư tưởng: Cha, Đức Cha, rồi lên Đức Thánh Cha. Có thể hỏi:

- ”Vị Giáo hoàng đã là Thánh chưa ? Bao nhiêu vị Giáo hoàng sau khi qua đời được phong Thánh ?”

Như Đức Gio-an XXIII được Giáo hoàng John Paul II phong lên á thánh. Bây giờ cầu xin với Ngài hoặc nói đến Ngài, người ta gọi là ông thánh Gio-an XXIII chứ không gọi là Đức Thánh Gio-an XXIII. Vậy mà khi tại thế, Ngài được gọi là Đức Thánh Cha Gio-an XXIII, có phải với danh xưng, Ngài đã tụt xuống nhiều bậc, từ Đức Thánh Cha (nghe na ná như Đức Chúa Cha) xuống ông thánh như muôn vàn ông bà thánh khác. Chữ nghĩa thật là hàm hồ và vô lý.

Vậy khi Giáo hoàng còn tại thế đã gọi là Thánh, lại Đức Thánh Cha thì thực không hợp lý. Mở lịch sử Giáo hội ra coi những vị Giáo hoàng nào tốt, những vị Giáo hoàng nào không, sẽ biết ngay có nên dùng những danh từ cường điệu như thế không ?

Chúng ta là người trong Đạo chúng ta chấp nhận được, nhưng còn người ngoài Đạo, cả 5 tỉ người, họ nghe thế họ sẽ nghĩ sao ? Báo chí và đài Mỹ người ta chỉ dùng “Pope”, báo Pháp “pape”, rất hiếm khi dùng “Holy Father”, mà dù có dùng “Holy Father” nó không quá tôn trọng như “Đức Thánh Cha” nghe na ná như Đức Chúa Cha nên rất nhiều người ngoài đạo hỏi tôi:

- ” Đức Thánh Cha lớn hay Đức Chúa Cha lớn ?”

Khi tôi giải thích ra, họ chỉ lắc đầu. Theo thiển ý, chúng ta chỉ nên xưng hô là vị Giáo chủ, vị Giáo hoàng, đủ ý nghĩa mà không thiếu lễ độ. Các vị Giáo hoàng thời nay cũng đã ý thức sâu xa cách xưng hô. Các Ngài không xưng mình là “Ta” và gọi giáo dân là “con” nữa. Các danh từ này, các Ngài dành cho Chúa Kitô: ”Ta bảo thật các con...” mà chỉ là “tôi” và gọi giáo hữu là các bạn, các anh chị em. Đủ biết danh xưng quan trọng như thế nào.

Ngoài ra chữ “Đức” chỉ nên dùng cho Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con, Đức Chúa Thánh Thần và Đức Bà Maria. Từ ông thánh Giuse – phu quân Đức Bà Maria, cha nuôi của Chúa – ông thánh Phêrô - vị Giáo hoàng tiên khởi - và hàng ngàn vị Thánh khác không vị nào được gọi là Đức. Dùng cho Đức Ông là một sự phạm thượng, cưỡng từ đoạt lý một cách tệ hại. Người được gọi là Đức có thực Đức (virtue) không ? Nói chung, không thiếu những “monsignor” ở khắp mọi nơi, chẳng có Đức gì cả!

Đức Khổng tử, vị vạn thế sư biểu Á đông, người duy nhất được gọi là Đức trong số 1 tỉ 2 người Trung hoa, và hàng tỉ người ở nhiều quốc gia khác, trong đó có cha ông chúng ta, hàng ngàn năm trước, đã học hỏi văn tự, văn hóa từ Khổng tử, đã nói: ” Danh bất chính, ngôn bất thuận”

Danh không chính đáng thì nói ra không thuận tai. Sự xưng hô là điều rất cần thiết trong đối thoại hàng ngày. Chính vì danh xưng, nhiều người đã mất bạn, mất bè khi sự xưng hô kém phần chỉnh đốn và tế nhị. Việt ngữ rất phong phú nhưng cũng rất khó khăn trong việc xưng hô vì chúng ta thiếu những chữ “ngộ, nị” của tiếng Tàu, “je, tu, vous, lui, il, elle” tiếng Pháp, và “I, we, you, he, she, him, her, they” vv... tiếng Anh.

Ai trong chúng ta cũng thuộc lòng câu này trong thánh lễ: ”Through him, with him, and in him....” “Him” đây là ai vậy? Có phải là Đấng Kitô không? Khi “him” dùng để chỉ một em bé mới vài tháng tuổi, thì đứa bé đó cũng là “him”. Người ta đâu có cần dùng từ khác để chỉ Đấng Kitô đâu mặc dù người ta có thể đặt: ”Through Lord, with Lord and in Lord...” cũng được vậy!

Đây chỉ là những ý kiến, sự sửa đổi hay tiếp tục như đã có tùy thuộc mọi người. Không có luật lệ nào bắt buộc trong sự xưng hô. Ước mong được những vị cao minh góp thêm ý kiến.

Little Saigon, CA Memorial Day 31-5-2004
G.S XuânVũ TRẦN ĐÌNH NGỌC

posted by ducphuc9895 @ 11:19 AM